Rouwbloemen in verschillende culturen en religies

In Nederland worden uitvaarten gehouden binnen veel verschillende geloven en culturen. Bij de ene uitvaart staan tientallen rouwstukken rond de kist, bij de andere zijn bloemen geen onderdeel van het afscheid. Wie bloemen wil sturen, doet er daarom goed aan om eerst te weten wat passend is.

Dit artikel geeft een algemeen overzicht. Daarbij past een belangrijke kanttekening: binnen elk geloof en elke cultuur bestaan grote verschillen, tussen stromingen, landen van herkomst, generaties en families. Wat hier staat, is een beschrijving van veelvoorkomende gewoontes, geen voorschrift. De beste raad blijft: vraag het na bij de familie, iemand uit hun omgeving of de uitvaartbegeleider.

Christelijke uitvaarten

Bij christelijke uitvaarten in Nederland zijn bloemen heel gebruikelijk. Rouwstukken staan bij de kist in de kerk of aula, het kiststuk ligt op de kist en na een begrafenis worden de bloemen op het graf gelegd. De witte lelie wordt in de christelijke traditie in verband gebracht met zuiverheid en de verrijzenis.

Rooms-katholiek

In katholieke kring zijn bloemen een vertrouwd onderdeel van de uitvaartmis en de begrafenis. Ook na de uitvaart blijven bloemen een rol spelen. Rond Allerzielen (2 november) bezoeken veel katholieken de graven van hun dierbaren en brengen ze bloemen en kaarsen.

Protestants

Ook bij protestantse uitvaarten zijn bloemen gebruikelijk. In sommige behoudende protestantse gemeenschappen gaat de voorkeur uit naar een sobere uitvaart, met weinig of eenvoudige bloemen. Kijk daarom ook hier naar wat er op de rouwkaart staat.

Islamitische uitvaarten

Een islamitische uitvaart is doorgaans sober en eenvoudig. De overledene wordt zo snel mogelijk begraven, na een rituele wassing en gehuld in een lijkwade. Een deel van de moslims in Nederland wordt begraven in het land van herkomst van de familie, zoals Turkije of Marokko.

Bloemen zijn bij veel islamitische uitvaarten geen gebruikelijk onderdeel van het afscheid. De nadruk ligt op gebed, op het gezamenlijke gebed voor de overledene en op de eenvoud van het afscheid. Veel families stellen het daarom meer op prijs als je:

• aanwezig bent of de familie opzoekt om je medeleven te betuigen;
• een gebed (dua) uitspreekt voor de overledene;
• praktisch helpt, bijvoorbeeld door eten te brengen in de dagen na het overlijden;
• een gift doet aan een goed doel (sadaqa) namens de overledene.

Tegelijk verschillen gewoontes per land, gemeenschap en familie. In sommige families en regio’s worden graven later wel beplant of met groen verzorgd, en sommige families waarderen een bloemetje bij hun thuis. Twijfel je, vraag het dan na. Een kaart met persoonlijke woorden is vrijwel altijd gepast.

Joodse uitvaarten

Ook een joodse begrafenis is traditioneel sober. De overledene wordt bij voorkeur snel begraven, in een eenvoudige kist. Crematie is in de traditionele joodse wet niet gebruikelijk.

Traditioneel worden bij een joodse begrafenis geen bloemen gegeven of op het graf gelegd. In plaats daarvan:

• leggen bezoekers bij een grafbezoek vaak een steentje op de grafsteen, als teken dat ze er zijn geweest;
• doen mensen een gift aan een goed doel (tsedaka) ter nagedachtenis;
• brengen bezoekers tijdens de rouwweek (sjiva) vaak eten mee in plaats van bloemen.

In liberale joodse gemeenschappen liggen de gewoontes soms anders, en daar worden bloemen soms wel geaccepteerd. Ook hier geldt: vraag het na als je het niet zeker weet.

Hindoeïstische uitvaarten

In Nederland worden hindoeïstische uitvaarten vooral gehouden binnen de Surinaams-Hindoestaanse gemeenschap. Bij een hindoeïstische uitvaart wordt de overledene meestal gecremeerd, na rituelen onder leiding van een pandit (priester).

Bloemen spelen bij veel hindoeïstische uitvaarten een belangrijke rol. De overledene wordt vaak versierd met bloemen en bloemenslingers (mala’s), en bloemen worden geofferd tijdens de rituelen. Vaak worden afrikaantjes (goudsbloemen) en witte bloemen gebruikt. Wit is bij veel hindoes de kleur van rouw; gasten dragen daarom vaak witte of lichte kleding.

De bloemen voor de rituelen worden meestal door de familie zelf geregeld. Wil je als gast bloemen meenemen of sturen, vraag dan na wat de familie op prijs stelt. Losse bloemen of een slinger passen vaak beter bij het ritueel dan een klassiek westers rouwstuk.

Humanistische en niet-religieuze uitvaarten

Bij een humanistische of niet-religieuze uitvaart staat het leven van de overledene centraal. Er zijn geen vaste religieuze voorschriften, en de familie bepaalt zelf hoe het afscheid eruitziet. Bloemen zijn vaak welkom en worden regelmatig heel persoonlijk gekozen:

• de lievelingsbloemen of -kleur van de overledene;
• bloemen uit eigen tuin of veldbloemen;
• een thema dat past bij een hobby of levensloop.

Bij deze uitvaarten zie je ook vaker de vraag om geen bloemen te sturen en in plaats daarvan een goed doel te steunen. Volg daarbij gewoon de wens op de rouwkaart. Meer over de symboliek van bloemen lees je in De betekenis van bloemen bij een uitvaart.

Gewoontes uit andere landen

Ook de herkomst van een familie kan iets zeggen over wat passend is:

• In een aantal Zuid-Europese landen, zoals Frankrijk, België en Italië, worden chrysanten sterk met rouw en het kerkhof verbonden.
• In delen van Oost-Azië is wit de kleur van rouw en worden vooral witte bloemen gebruikt bij een afscheid.
• In veel landen speelt het aantal bloemen een rol; zo wordt in sommige Oost-Europese landen een even aantal bloemen voor rouw gebruikt en een oneven aantal voor feestelijke gelegenheden.

Op een rij

Uitvaart	Bloemen gebruikelijk?	Wat wordt vaak gewaardeerd
Christelijk	Ja	Rouwstukken, bloemen op het graf
Islamitisch	Meestal niet	Aanwezigheid, gebed, hulp, een gift
Joods	Traditioneel niet	Steentje op het graf, gift, eten tijdens sjiva
Hindoeïstisch	Ja, vaak in de rituelen	Bloemen of slingers in overleg met de familie
Humanistisch / niet-religieus	Meestal wel	Persoonlijke keuze, volg de rouwkaart

De belangrijkste tip: vraag het na

Niemand verwacht dat je van alle gewoontes op de hoogte bent. Twijfel je wat passend is, dan:

• kijk je eerst op de rouwkaart of in de advertentie;
• vraag je het aan iemand uit de naaste kring van de familie;
• neem je contact op met de uitvaartonderneming of de geestelijk begeleider.

Zijn bloemen niet gepast, of kun je niet bij de uitvaart zijn? In Bloemen sturen als je niet naar de uitvaart kunt lees je over alternatieven. En meer over gewoontes per relatie staat in Wie stuurt welke bloemen?.

Heb je zelf aanvullingen op dit artikel, bijvoorbeeld over gewoontes binnen jouw gemeenschap? Laat het ons weten via de contactpagina. Een overzicht van alle onderwerpen vind je op de pagina rouwbloemen.